t. 3, s. 1328: zakład przemysłowy, fabryka wyrobów z żelaza itp. metali; dawniej kuźnia
budynek na szlaku turystycznym służący jako miejsce odpoczynku i noclegu dla turystów (kategorie: budynki, budowle i urządzenia; kompleksu użytkowania terenu, miejscowości)
miejsce obronne, twierdza
wysoka, widoczna z morza wieża, służąca jako punkt orientacyjny dla statków
t. 5, s. 720: kolonia rolna -- gospodarstwo rolne powstałe w oddaleniu od wsi na gruntach przydzielonych w wyniku uwłaszczenia, parcelacji, komasacji, itp.; także kilka lub kilkanaście zagród w rozproszeniu -- osada na ziemiach nowo zagospodarowanych
1. budynek lub kompleks budynków stanowiących wspólne miejsce zamieszkiwania zakonnic lub zakonników; 2. wspólnota zakonna o określonej regule
t. 15, s. 403: ‘budynek służący jako dom zajezdny dla podróżnych, a także miejsce wyszynku oraz spotkań i zabaw miejscowej ludności, wznoszony na przedmieściach większych miast, na rynkach miasteczek, przy uczęszczanych traktach, we wsiach w pobliżu kościoła lub dworu’
t. 2, s. 264: 1. dom szynkowy (Star.), szynk, szynkownia, gospoda; do na wsi albo przy drodze dla popasu podróżnych, austerja, oberża, dom zajezdny, zajazd’, [por. t. 3, s. 453 hasło: oberża ‘dom gościnny, gospoda, zajazd, karczma, austerja’ i t. 8, s. 106 hasło zajazd, gdzie ‘dom zajezdny, gospoda, austerja, karczma, dom gościnny’]
od średniowiecza do w. XVII obronna siedziba pana feudalnego, ośrodek władzy; w XVII w. i później królewska, książęca lub magnacka rezydencja miejska lub pozamiejska
2. «budynek, miejsce modlitwy chrześcijan»
t. 2, s. 526: nieduże skupisko budynków miejskich lub wiejskich, zespół bloków mieszkalnych, willowe, przyfabryczne, robotnicze, mieszkaniowe
t. 1, cz. 2, s. 54: Gorzalnia, gorzelnia, budowanie do palenia gorzałki (pospolicie zowią: browarem, ale borwar na piwo iest.)
s. 9: -- desygnatem dworu jest tzw. gródek stożkowaty, czyli stanowisko archeologiczne mające wyodrębnioną formę terenową, najczęściej w postaci kopca lub przestrzeni zamkniętej dookolnymi obronnymi wałami
t. 2, s. 318: dom szynkowy
s. 29: wsią nazywamy osiedle w zasadzie otwarte, której ludność zajmuje się produkcją śródków żywności oraz surowców technicznych (tj. rolnictwem, hodowlą bydła, rybołówstwem itd.)
wytwórnia cegły oraz innych materiałów budowlanych z gliny
wytwórnia cegly oraz innych materiałów budowlanych z gliny: dachówek, sączków (drenów), kafli, klinkierów, płytek itp.
mała stacja kolejowa przeznaczona tylko dla ruchu pasażerskiego
zakład przemysłowy produkujący spirytus i wódki głównie z kartofli lub zboża
t. 6, s. 22: "miejsce obronne w znaczeniu późniejszym tyle co "zamek", "miasto""
Niewielka jednostka osadnicza na terenie wiejskim o odmiennym (wyróżniającym się) charakterze zabudowy albo zamieszkana przez ludność związaną z miejscem lub rodzajem pracy, innymi niż wyżej wymienione [osada młyńska, osada leśna, osada rybacka, osada kolejowa, osada po byłem PGR]; źródło: ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych.
t. 2, s. 561: utożsamia pojęcia kuźnia i kuźnica, podaje też termin bliskoznaczny kowalnia
t. 1, s. 900: Osiedla mieszkaniowe położone z dala od centrum miasta, osady: niewielka posiadłość ziemska , nowa osada lub gospodarstwo rolne na gruntach przydzielonych w wyniku uwłaszczenia, parcelacji, komasacji, migracji wewnętrznej itp.
s. 114: urząd generalnego superintendenta równoważny z sakrą biskupią
t. 7, s. 424 – zakład leczniczy, lecznisko, leczysko, sanatorium
t. 2, s. 404: mała posiadłość ziemska należąca do przybysza z obcego kraju; osada włościańska po uwłaszczeniu włościan; osada, miejsce, gdzie koloniści osadnicy mieszkają, budy, szopy, majdan.
rozróżnia hutę i hutę szkła. Huta – ‘zakład metalurgiczny, w którym wytapia się metale z rud’, zaś Huta szkła – ‘zakład wytapiający szkło i wytwarzający produkty szklane’
przybrzeżny obszar wodny, odpowiednio pogłębiony, osłonięty przed wiatrem i falą, przeznaczony dla postoju statków, wyposażony w specjalne urządzenia służące do ich załadowywania, wyładowywania, zaopatrzenia i naprawy; miasto nabrzeżne, w którym jest także miejsce postoju statków.
Teren zakładu górniczego, zajmującego się wydobywaniem z ziemi kopalin użytecznych. Ze względu na sposób wydobycia rozróżnia się kopalnie odkrywkowe (naziemne), głębinowe (podziemne) i otworowe.
Kirchdorf: Dorf mit Kirche (I) und Pfarrer, rechtlicher und religiöser Mittelpunkt einer (eventuell aus mehreren Filialdörfern bestehenden) politischen oder Pfarr-Gemeinde [Wieś z kościołem i parafią, prawne i religijne centrum gminy politycznej albo parafialnej (ewentualnie składającej się z kilku wsi filialnych, wsi z kościołami filialnymi]
s. 15: Warszawski Okręg Konsystorski nie został włączony do konsystorza generalnego w Petersburgu po 1832 roku, nie wykonano też żadnych ruchów w tym kiierunku po 1849 r. Wg. autora byłoby to korzystne i część duchownych to dostrzegała
zakład przemysłowy produkujący cukier
kopalnia torfu
t. 9, kol. 66-76: zespół budynków lub pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych o różnej strukturze, przeznaczonych do prowadzenia życia pustelniczego (zob. ławra) lub wspólnotowego życia ascetycznego (zob. asceza), występujący w religiach pozachrześcijańskich i chrześcijaństwie. -- Czasem rozbudowane założenia klasztorne tworzyły wręcz miasto, a nawet państwo mnichów (civitas monachorum)
Pojedyncza zagroda służąca leśniczemu i będąca jednocześnie siedzibą leśnictwa
t. 13, s. 37: Wytyczony i najczęściej otoczony murem teren, pokryty gęstą i planową zabudową tworzącą place i ulice, stanowiący mniej lub więcej samodzielną jednostkę administracyjną, samorządową, a czasem polityczną.
zakład produkujący piwo
1. miejsce pod niebem zagrodzone przy pomieszkanu, podworze (por. dziedziniec); 2. sądy za dworem królewskim, przy boku króla odprawujące się; 3. w wiekach dawnych, zjazd króla na różne miejsca, gdzie święta uroczystsze odbywał, obywatelów zgromadzał, sprawy sądził, okoliczności powiatowe ułatwiał, igrzyska i uczty dawał; 4. dwór królewski, zgromadzenie u króla, pokoje
t. 10, s. 337: 1. Odosobnione i wyodrębnione spośród innych osiedli ludzkich miejsce zamieszkania zakonników i zakonnic (pojmowane jako budynek lub jego mieszkańcy); odosobnienie; tryb życia klasztornego; w wypadku niektórych zakonów także: szkoła, kolegium; coenobium, monasterium.
t. 5, s. 201 – mieysce do schronienia
huta smolana, t. 3, s. 519:
s. 15: 1. osada, której ludność zajmuje się uprawą roślin i chowem zwierząt, wieś: osada (osiedle wiejskie; teren zabudowany), na którym mieszka ludność pracująca w gospodarstwach wiejskich, koncentrująca większość środków produkcji, i na którym są dokonywane różne procesy produkcyjne, istnieje życie społeczne oraz kulturalne mieszkańców wsi (def. na podstawie Nowosielski 1964, Kiełczewska-Zaleska 1976, Chowaniem 1989); 2. podstawą (atomem) dla wsi nie jest pojedynczy wiejski budynek lecz ich komplet (zagroda), tworzący samodzielne gospodarstwo rolne z należącą doń powierzchnią ziemi --. Wieś w sensie antropogeograficznym jest częścią gminy (lub gromady), która stanowi grupę gospodarstw rolnych zabudowaną według jednolitego planu i tworzącą typ kształtu i skupienia (def. na podstawie Zaborski 1926); 3. to zbiorowisko ludzi albo osiedle z należącymi doń gruntami. Wieś: rozłóg i osada. O istnieniu wsi ma decydować także zestaw więzi wewnątrz wsi: rozłóg, siedlisko i ludność rolnicza (def. na podstawie Szymański 1969, Olechowski 1948); 4. wieś to społeczność lokalna, której funkcję produkcyjną uzupełniała funkcja rodziny. Wieś stanowi pewną historyczną formę struktury społecznej, względnie trwałą i jednolitą całość, której członkowie są ze sobą powiązani siecią zależności i więzi sprawiających, że całość ta jest wewnętrznie zintegrowana. Cechą konstytutywną tak rozumianej grupy jest określone terytorium geograficzne, które wspólnie użytkują, a efektem tego jest pewien stopień psychologicznego zespolenia całości lub części społeczności ze strukturą społeczno-przestrzenną jako znaczącą wartością kulturową. Podstawową funkcją środowiska kulturowego wsi, a zwłaszcza jego wartości przestrzennych jest kształtowanie poczucia tożsamości z rodzinną tradycją i jej wartościami oraz wynikającej stąd świadomości przynależności do miejscowej społeczności oraz identyfikacja z jej przestrzenią życiową (def. na podstawie Turowski 1992); 5. twór terytorialny mający granice, rozłóg ziemi, siedlisko (zagrodę), stanowiące całość przestrzenną o określonych więzach społecznych i terytorialnych oraz uprawnieniach prawnych. -- Jest to osiedle nie mające praw miejskich (def. wg Tkocza 1992, s. 15–16).
s. 369: Die ältere Theilung des Herzgothums, dann Königsreichs Preussen in geistlichen Inspectionen erlitt schon vor der neuen Kreiseintheilung -- eingerichtet werden
t. 22, s. 124: osiedla, osiedlisko – siedziba, gospodarstwo wraz z zabudowaniami
prymitywny zakład przemysłowy, gdzie wypraża się z drewna (tzw. karpowin) smołę i otrzymuje terpentynę, spirytus drzewny i inne chemikalia
1. «niewielka budowla sakralna», 2. «oddzielne pomieszczenie z ołtarzem do odprawiania nabożeństw»
zakład przemysłowy, w którym wyrabia się piwo; wytwórnia piwa
t. 8, kol. 676: niewielka budowla kultowa (najczęściej z ołtarzem), wolno stojąca lub związana z większym kompleksem archit., także pomieszczenie, czyli oratorium, miejsce modlitwy liturg. i prywatnej, przeznaczone przez ordynariusza do sprawowanie wszystkich lub niektórych funkcji liturg. dla niewielkiej grupy wiernych, do którego za zgodą kompetentnego przełożonego mogą przychodzić także in. wierni.
1] miejsce, gdzie można się schronić, czuć bezpiecznie, schronienie; [2] budynek położony na szlaku turystycznym z dala od osiedli ludzkich, służący jako miejsce odpoczynku i noclegu dla turystów (podróżnych); [3] przytułek, zakład dla bezdomnych, starców
zakład górniczy zajmujący się wydobywaniem z ziemi kopalin
t. 7, s. 348: 1. starożytny , z czasów pogańskich nasyp ziemny w postaci mogiły a. okopu, kopiec, kurhan; miejsce graniczne. Troc. 2. miejsce odludne, tajemnicze – 3. miejscowość nie zamieszkana, nosząca jakie oddzielne charakterystyczne miano – 4. pewna część gruntu a. gruntów kilku posiadaczy w jednym miejscu, nosząca pewną nazwę – 5. miejsce w polu, składające się z gruntu i łąk, dawniej zarosłe lasem. 6. bart. okręg bartniczy --, 7. leśn. część lasu, oddzielona od innych części naturalnymi granicami, jako oto: wzgórzami, strumykami, łąkami, drogami i.t.p. albo też różniąca się drzewostanem
t. 2, cz. 2, s. 732: Pleban -- Plebania, -ii, ż., urząd plebański abo beneficjum --; Dochód plebański, ut dobra --; plebaniia, dom plebański, die Pfarrwohnung, die Pfarre. J ksiądz widzimy, plebaniią rzadki Buduie, że kto inszy weźmie po nim spadki. Pot. Pocz. 475 (Slo. fara; Hg. plebania; Cro. plebania; Vd. faroush; Ross. приходъ (cf. przychód).
t. 11, s. 57-68: II. Budowla sakralna; 1. Świątynia chrześcijańska, zwłaszcza katolicka; templum--; aedes, fanum--; ecclesia--; aedes sacra--; sacrum--; domus, sedes sacra--; delubrum, dominicum, domus Dei, martyrium, sacrarium ritus Christiani--. 3. Świątynia mahometańska; meczet--. 4. Świątynia pogańska, delubrum--; aedes, oraculum, templum--; templum idolorum--; idolium--; domus--; aedes sacra, fanum, penetralia, sessimonium deorum--. 6. n-loc [nazwa miejsca] : -- »Czerwony Kościoł«
«zakład zajmujący się rozpiłowywaniem kłód na tarcicę oraz przerobem tarcicy na różne elementy»
peryferyjna dzielnica miasta
t. 9, s. 431: 1. miedza graniczna, granica, limes agrorum, finis -- 2. teren poza granicą posiadłości, ale do niej przynależny, z własnymi granicami naturalnymi, locus extra fines praedii situs, sed ad id praedium pertinens, proprios fines naturales habens.
t. 13, s. 369-372: 1. Od znacz. 'miejsce' --; 2. Od znacz. 'wytyczony i najczęściej otoczony murem teren pokryty gęstą i planową zabudową
Obszar wokół miasta, w ówczesnej Polsce i Europie uzależniony od niego prawnie i gospodarczo
1. teren trudno dostępny, najczęściej bagnisty, leśny; też: miejsce odludne, 2. część terenu otoczona naturalnymi granicami, wyodrębniona za pomocą nazwy topograficznej, 3. u dawnych Słowian: miejsce w głębi puszczy związane z kultem bóstwa, odbywaniem narad lub uważane za siedzibę złych duchów
t. 1, cz. 2, s. 1010: pomieszkanie zakonnicze
t. 2, s. 721: domek w lesie, mieszkanie, zagroda leśniczego a. leśnika
t. 10, s. 81: Mały kościół lub nieduże pomieszczenie z ołtarzem, przeznaczone do uprawiania kultu religijnego; też wydzielona część kościoła (wyraz przeniesiony również na świątynie i pomieszczenia służące innym kultom); sacellum --; aedicula --; sacrarium--; oratorium--; aedes, fanum--; aedis sacrae appendix, augurale, auguratorium, fanulum (s. hanulum), lararium, parvum delubrum
Rodzaj jednostki pomocniczej (Klasa: AD_RodzajJednostkiPomocniczej): Część miasta lub wsi, której uchwałą rady gminy nadano status jednostki pomocniczej.
t. 1, cz.12, s. 272: Browar, budynek, gdzie się piwo warzy, piwowarnia, mielcuch
duże gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami.
s. 11: początkowo ewangelicy litewscy z Wilna byli związani z konsystorzem w Królewcu; od 1652 r. sami nazywają się konsystorzem, co oznacza rozluźnienie więzów z Prusami; od 1794 r. podporządkowani Justizkolegium w Petersburgu; w 1832 r. został zlikwidowany konsystorz ewangelicko-augsburski w Wilnie i podporządkowanie Mitawie, a ten nadkonsystorzowi w Petersbugu, w 1922 r. wchłonięty do Konsystorza Warszawskiego.
t. 1, s. 173: duże gospodarstwo rolne lub rolno-hodowlane, produkujące głównie na zbyt, posługujące się pracą chłopów pańszczyźnianych albo siłą najemną. Organizowane przez feudalnych właścicieli ziemskich już w XIV w., stanowiły kontynuację tzw. rezerwy pańskiej, czyli gruntów wyłączonych spod uprawy chłopskiej i przeznaczonych do zaspokajania bezpośrednich potrzeb dworu--’
t. 1, cz. 1, s. 221: Cegielnia, Cegielnica, budynek z piecem od palenia cegieł, die Ziegelscheune, der Ziegelofen
1. dom mieszkalny, budynek; siedziba szlachcica, właściciela majątku ziemskiego; majętność, posiadłość ziemska; 2. miejsce czasowego pobytu; lokal wynajęty (może dom zajezdny); 3. pałac, zamek, rezydencja; ewentualnie miejsce czasowego pobytu panującego; siedziba zwierzchnika (magnata) świeckiego lub duchownego; 4. miejsce posiedzeń senatu lub sądu w starożytnym Rzymie; także sama rada senatu; 5. otoczenie, środowisko skupiające się dokoła monarchy lub magnata, duchownego; dworzanie, urzędnicy, świta dworska, orszak; ogólnie: rząd danego państwa z panującym na czele; 6. siły zbrojne nadworne, żołnierze straży przybocznej monarchy; 7. praw. sąd królewski, w którym orzekał sam król osobiście przy asyście dygnitarzy królewskich lub zlecał rozpatrzenie sprawy i wydanie wyroku wyznaczonym dygnitarzom znajdującym się w danym momencie na dworze, to jest w miejscu pobytu władcy; 8. miejsce na zewnątrz domu, otaczająca dom; podwórze, dziedziniec, przestrzeń pod gołym niebem
niewielka miejscowość, niemająca praw osiedla czy miasta; też: mieszkańcy takiej miejscowości
t. 9, kol. 1025: budynek poświęcony (dedykacja lub benedykcja) w obrzędzie liturg. przez biskupa, gdzie wspólnota ochrzczonych (—> Kościół) gromadzi się na słuchanie słowa Bożego, wspólną i prywatną modlitwę oraz celebrację sakramentów, zwł. Eucharystii; miejsce przechowywania Najśw. Sakramentu, a także pochówku(—> krypta, —> konfesja); k. był określany także jako domus ecclesiae, domus orationis, Kyriakon, domus Dei, Dominicum; w kat. obrządkach wsch. nazywany jest —> cerkwią.
12. Typ ciągu komunikacyjnego (Klasa: AD_TypUlicyKod): Część miasta, wsi lub osady, dla której utworzono odrębny spójny zbiór numerów porządkowych nieprzyporządkowanych do żadnej ulicy ani placu.
miejsce, gdzie zatrzymują się pociągi
dom należący do parafii, przeznaczony na mieszkanie dla proboszcza
t. 7, s. 29: Pilarnia, młyn do tarcia drzewa na tarcice, dyle: Tartak wodny, parowy
Jednostka osadnicza o zwartej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta
Pfarrdorf: 1. Dorf, in dem die für die Pfarrgemeinde konstitutive Pfarrkirche (I) steht [wieś, w której stoi kościół parafialny właściwy dla całej parafii, gminy parafialnej]; 2. zu einer Pfarre (I) gehöriges Dorf [wieś należąca do parafii]
s. 29: Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia publicznego zlikwidowała istniejące luterańskie konsystorze departamentowe utworzone po 1807 r.
Niewielka jednostka osadnicza na terenie wiejskim o odmiennym(wyróżniającym się) charakterze zabudowy albo zamieszkana przez ludność zwiazaną z określonym miejscem lub rodzajem pracy, w szczególności: osada młyńska, osada leśna, osada rybacka, osada kolejowa, osada po byłym państwowym gospodarstwie rolnym; osada może być samodzielna lub może stanowić część innej jednostki osadniczej.
t. 7, s. 90–91: 1. ziemskie gospodarstwo, w przeciwieństwie do gospodarstwa chłopskiego, grunt z zabudowaniami gospodarskimi i mieszkalnymi, często będący częścią większej majętności; zazwyczaj wydzielona część wsi; 2. zabudowania gospodarcze; 3. ziemia orna, rola należąca do folwarku; 4. posiadłość ziemska, dworek z zabudowaniami gospodarskimi położony pod miastem; 5. wieś
t. 3, s. 142: cegielnia – miejsce wyrobu cegieł
t. 7, s. 85: kopalnia torfu, torfowisko eksploatowane
t. 1, s. 296–298: ‘budynek, w którym warzono, sprzedawano, później głównie szynkowano piwo, miód pitny, od XVI w. gorzałkę; niektóre karczmy, zwłaszcza przy ważniejszych drogach i w miastach, dawały posiłki i obrok dla koni oraz zapewniały nocleg podróżnym (zwano je gościńcami); sprzedawano w nich różne wyroby, głównie spożywcze, rzadziej odzieżowe. Dostarczały też karczmy różnego rodzaju rozrywek, często z muzyką, były miejscem tańców i zabaw. Niekiedy w karczmach odbywał sesje sąd (zwłaszcza wiejski), załatwiano tu sprawy urzędowe podczas popasu dostojników czy pobytu miejscowych oficjalistów [...]’.
t. 20, s. 56: osiedle mieszkaniowe – zespół mieszkaniowy stanowiący strukturalną jednostkę mieszkaniową w mieście; pojęcie „osiedle mieszkaniowe” wywodzi się z koncepcji jednostki sąsiedzkiej; wielkość osiedla mieszkaniowego wynika z zasięgu pieszego dojścia (600–800 m) do ośrodka usługowego oraz gęstości zaludnienia (5–20 tys. mieszk.) obszaru obsługiwanego przez ten ośrodek. Stanowi zespół budynków mieszkalnych wraz z integralnym zapleczem obiektów usługowych oraz terenów zieleni; niekiedy są wydzielane części osiedli mieszkaniowych – kolonie, złożone z kilku bloków mieszkalnych; kilka osiedli mieszkaniowych tworzy dzielnicę.
osiedle typu wiejskiego pośrednie między wsią a miasteczkiem; kolonia, mieszkańcy tego osiedla
t. 6, s. 80: uroczysko, uroczyszcze -- (Rs. urocziszcze, = powiat, kraina); kopiec, mieysce graniczne. Tr. Gränzstein, Mohlhausen.
osada, teren, posiadłość poza obrębem murów miejskich
Skupisko ludności, odróżniające się od innych swymi głównie nierolniczymi funkcjami, znaczną wielkością oraz intensywnością zabudowy. Definicja ta musi być jednak interpretowana elastycznie i zawsze na tle aktualnej sieci osadniczej.
zakład przemysłowy produkujący alkohol etylowy
t. 3, s. 590: osiedlić, na osadzie czyli siedlisku postanowić kogoś, osadzić go; osiedlisko – miejsce osiedlenia, osada, osiadłość
1. miejscowość zamieszkała przez ludzi, którzy trudnią się pracą na roli, 2. mieszkańcy takiej miejscowości, 3. tereny pozamiejskie, rolnicze, letniskowe, 4. ludzie trudniący się pracą na roli
miejscowość, która ze względu na warunki klimatyczne, źródła lecznicze, pokłady borowiny, itp. sprzyja leczeniu chorób i służy jako ośrodek leczniczy i wypoczynkowy
according to Eurostat LAU (Local Administrative Units) in GB are districts
district
s. 63: Miasto jest osadą różniącą się od wsi i nierolniczych osad monofunkcyjnych względną wielkością z zagęszczoną i rozczłonkowaną zabudową, z ludnością wyspecjalizowaną zawodowo i rozwarstwioną społecznie oraz funkcjami centralnymi pełnionymi wobec określonego regionu lub lokalnej ludności w sferze polityki, panowania, obronności, gospodarki, kultu i kultury [Stadt ist eine vom Dorf und nichtagrarischen Einzwecksiedlungen unterschiedene Siedlung relativer Größe mit verdichteter, gegliederter Bebauung, beruflich spezialisierter und sozial geschichteter Bevölkerung und zentralen Funktionen politisch-herrschaftlich-militärischer, wirtschaftlicher und kultisch-kultureller Art für eine bestimmte Region oder regionale Bevölkerung]
t. 20. s.47: od 1867 nazwa „osada miejska” jest używana dla niewielkich osiedli pozbawionych praw miejskich, które nie są wsiami.
miejscowość wypoczynkowa; letni pobyt poza miastem w celach wypoczynkowych
t. 3, s. 547: osada, koloniia, mieysce, gdzie się nowi mieszkańcy sadowią, eine Kolonie (cf. wola), Pflanzstadt, Pflanzort, Ansiedlung; -- Vd. selizhzhe, preselishe, selitva, naselitva; Rs. колонїя, селенїе (ob. sieło, sioło), поселенїе, селишьба.
t. 1, cz 2, s. 955: miejsce bogu poświęcone, w którym obowiązki kościelne za zezwoleniem zwierzchności odprawować się mogą.
t. 11, s. 598: ‘zakład przetapiający i obrabiający żelazo’, ‘warsztat kowalski; miejsce, gdzie się kuje’
t. 2, s. 240: zabudowa, osiedle, domy znajdujące się z dala od miasta, wsi, osady; kolonia mieszkaniowa na przedmieściach, kolonia położona daleko za wsią, gospodarstwo rolne położone za wsią, posiadłość ziemska z dala od innych.
10. Rodzaj miejscowości (Klasa: AD_RodzajMiejscowosciKod): Zespół mieszkaniowy stanowiący integralną część miasta lub wsi; źródło: ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych.
t. 7, s. 594–595: osada rolnicza, z pewnej liczby chat złożona, sioło
t. 2, s. 637: "pierwotnie osada obronna, ogrodzona palisadą lub obwałowana"
Budynek, w którym mieszka gajowy (pracownik nadleśnictwa chroniący przydzieloną mu część lasu przed szkodami)
s. 57-80: uroczyska to cała gama pojęć, stale łąki i lokacje straży leśnej, czasem synonimy borów i ostępów, zjawiska terenowe zasadniczo rozległe o wielce zróżniczkowanej, a raczej nieuchwytnej i zatraconej już, treści. Można tylko utrzymywać, że uroczyska to teren eksploatacji par excellence.
s. 45-46: w latach 1776-1793 rozwiązano konsystorze i nadzór przejęły urzędy rejencyjne, powrót do konsystorzy nastąpił w 1815 r., zakres działań konsystorzy był bardzo ograniczony a rolę zarządzającą pełniły urzędy rejencyjne; s. 47: konsystorz był na poziomie prowincji a więc nad rejencją, np. urzędnicy konsystorza w Poznaniu ściśle współpracowali z rejencją poznańską ale już z bydgoską nie
1. przestrzeń otaczając dom, otwarte powietrze, miejsce pod gołym niebem; 2. podwórze, dziedziniec; 3. dom właściciela majątku ziemskiego, mieszkanie dziedzica; 4. gospodarstwo dworskie, folwark; 5. (przenośnie) mieszkańcy dworu wiejskiego, szczególnie dziedzic z rodziną, państwo; 6. dom, mieszkanie; 7. oficjaliści panów, szczególnie wyżsi, dworzanie; 8. miejsce pobytu albo mieszkanie panującego albo magnata; 9. panujący i jego otoczenie; 10. służba dworska; 11. zebranie u króla, sąd dworski, żołnierze nadworni
Pojedyncza zagroda, zazwyczaj położona w lesie, pełniąca funkcję mieszkania służbowego dla funkcjonariuszy pomocniczej służy leśnej podleśniczych lub gajowych
t. 3, s. 282: zabudowanie dla zgromadzenia zakonnego zwykle połączone z kościołem, coenobium, religiosorum domus.
Goslar und die Stadtgeschichte. Forschungen und Perspektiven 1399–1999, hg. v. Carl-Hans Hauptmeyer/Jürgen Rund, Bielefeld 2001, s. 57–74
1. siedziba panującego lub księcia; 2. ludzie otaczający panującego lub księcia; 3. obszerny dom mieszkalny, charakterystyczny dla dawnych posiadłości ziemskich; 4. majątek ziemski z domem i zabudowaniami; 5. właściciele posiadłości ziemskiej, jej mieszkańcy, administracja; 6. otwarta przestrzeń na zewnątrz domu
t. 1, s. 793: chatka gajowego
t. 3, s. 564: szynk na wsi, gospoda; dawniej również dom zajezdny, austeria, oberża
zespół mieszkaniowy stanowiący integralną część miasta lub wsi
fabryka cukru
t. 2, cz. 2. s. 929: część można między ziemią zamknięta, do którey okręty wchodzą o od burzy morskiey bezpieczeństwo znayduią
t. 22, s. 99: 1. Osiedle, miejsce zamieszkałe przez osadzoną ludność, terytorium zamieszkałe, -- a. Siedlisko, mieszkanie --; 2. Mieszkańcy osiedla; ludność żyjąca na jakimś terenie --; 3. Miejsce zdatne, dogodne do osiedlenia się --; 4. Zasiedlenie pustego miejsca, colonia.
t. 1-2, s. 1566: część miejscowości, zwykle z dale od jej centrum, składająca się z nowobudowanych domostw, will, itp.
zakład przemysłowy zajmujący się przecieraniem drewna na tarcicę
„W ten sposób termin 'osada' może tutaj oznaczać nie tylko małe osiedla, złożone z jednego lub kilku wyodrębnionych terytorialnie gospodarstw włościańskich, jak to miało miejsce na innych ziemiach polskich, lecz i większe, o charakterze kolonii, t. j. osiedli rozrzuconych na większej przestrzeni, a powstałych zazwyczaj na gruntach rozparcelowanych przez władze zaborcze”
t. 2, s. 455-456: budynek, w którym się warzy piwo, piwowarnia
Jednostka osadnicza (wyodrębniony przestrzennie obszar zabudowy mieszkaniowej wraz z obiektami infrastruktury technicznej zamieszkany przez ludzi) o przewadze zwartej zabudowy i funkcjach nierolniczych posiadająca prawa miejskie bądź status miasta nadany w trybie określonym odrębnymi przepisami.
t. 3, s. 360-362: 1. Świątynia (nie tylko chrześcijańska), dom boży, templum, aedes sacra--. 2. swoista jednostka prawna związana z określonym kościołem (parafia, diecezja itd.), corpus paroeciae vel dioecesis (ad certam quandam ecclesiam pertinens).
t. 3, s.473–474: ‘warsztat wytopu i obróbki żelaza’
Jednostka osadnicza powstała jako rezultat ekspansji miejscowości poza obszar wcześniej istniejącej zabudowy, w szczególności kolonia miasta, kolonia wsi.
małe miasto; pot. mieszkańcy małego miasta
zakład górniczy zajmujący się wydobywaniem z ziemi kopalin użytecznych
1. zgromadzenie zakonne; zakon--; 2. budynek lub kompleks budynków zamieszkiwanych przez zakonników (zakonnice) danej reguły
s. 21: Funkcjonowały na poczatku 4 superintendentury, w 1901 r. utworzono piątą
u dawnych Słowian: miejsce przed świątynią lub w głębi puszczy, związane z kultem jakiegoś bóstwa, z odbywaniem narad, sądów; ogólnie: miejsce odludne, tajemnicze; pustkowie -- 2. część terenu (zwykle lasu wyodrębniona za pomocą nazwy o charakterze topograficznym.
zakład lub zespół zakładów przemysłowych produkujących metale z rud, szkło, siarkę i in.’, huty przerabiają nie tylko rudy na surówkę, lecz także surówkę na stal
t. 1, cz. 2, s. 1077: Kopalnia, miejsce gdzie się iakowe rzeczy kopalne z ziemi dobywają
t. 10, s. 136: miejsce wyszynku alkoholu i spotkań okolicznej ludności, przede wszystkim chłopów, także gospoda, dom zajezdny; taberna
Dom, zagroda w lesie stanowiąca mieszkanie; mieszkanie leśniczego (zarządca obszaru leśnego stanowiącego leśnictwo) wraz z zabudowaniami gospodarskimi
t. 4, s. 365: wioska, imienie, dobro, grunt leżący; wieś targowa, wsie łowcze, osoczne, wołoskie.
t. 2, s. 168 (hasło "Grodzisko"): "Grody to obiekty sztucznie ogrodzone w celach obronnych. Pojęcie to obejmuje wszelkiego rodzaju miejsca obronne, jak wsie, miasta, ośrodki administracyjne, wojskowe i inne schronienia przygotowane do obrony. W średniowieczu grodami nazywano też miasta".
t. 24, s. 326: 1. Domostwo plebana -- ; flaminia -- ; parochia, plebanatus -- ; curionis domus, curionium --; 2. Terytorium będące pod opieką plebana; także urząd i dochody z niego; parochia --; plebanatus --; curionatus, curionium -- ; 2a. Wierni należący do parafii --. Synonimy: probostwo, parafija.
t. 2, s. 67: ‘zakład, gdzie robią szkło albo topią metale’
t. 6, s. 1121: nieduże skupienie siedzib ludzkich (miejskich lub wiejskich); reg. na wsi: dom mieszkalny wraz z zabudowaniami gospodarczymi, zagroda, dostatnie osiedle bogatego chłopa, sołtysowe osiedle
s. 15: Warszawski Okręg Konsystorski nie został włączony do konsystorza generalnego w Petersburgu po 1832 roku, nie wykonano też żadnych ruchów w tym kiierunku po 1849 r.
t. 1, cz. 1, s. 327: [Brak hasła „cukrownia”.] Cukrowarz, fabrykant cukru, warzący sok na cukier, derZuckersieder, cf. Cukiernik.
t. 20. s.47: Osady przemysłowe - osiedla dla robotników i rzemieślników zakładane XVIII – XIX w. w związku z dokonującym się procesem uprzemysłowienia, niekiedy zwane osadami fabrycznymi; zwykle osady przemysłowe obejmowały zarówno zakłady przemysłowe jak i związane z nimi kolonie domów mieszkalnych. Na ziemiach polskich powstawały od końca XVIII wieku jako osady prywatne bądź rządowe i stopniowo uzyskiwały prawa miejskie; w drugiej połowie XIX wieku termin „osady przemysłowe” zaczęto używać do wszelkich osiedli rozwijających się wokół zakładów przemysłowych; dzielnice mieszkaniowe, zwane koloniami lub domami fabrycznymi wznoszono w drugiej połowie XIX i w XX wieku przez wielkie zakłady przemysłowe w już istniejących miejscowościach dla robotników i urzędników niższego szczebla, zwykle o niskim standardzie i niewysokich czynszach.
t. XX, s. 199–201: 1. osada, w której ludność zajmuje się głównie rolnictwem, 2. mieszkańcy wsi, ogół mieszkańców wsi.
t. 1, s. 759: 1. mała wioska, leżąca obok dużej, oddzielona część wsi; przysiółek; 2. majętność, grunt z zabudowaniem, ferma; 3. dwór we wsi, mieszkanie dziedzica albo dzierżawcy razem z zabudowaniami dworskimi.
t. 15, s. 34: nazwa kopca lub miejsca granicznego nieosiedlonego. Według Chodakowskiego, uroczyska, na Rusi horodyszczami zwane, były to w Słowiańszczyźnie przedchrześcijańskiej place, czyli świątyń posady, do sprawowania uroczystych pogańskich ofiar przeznaczone i nie mające śladu opisania wałami, byleby oddzielna, właściwe imię mająca, przywiązana do nich była jakaś pamiątka.
t. 3, s. 607: młyn do tarcia drzew na tarcice, dyle
małe miasto, -- przen. ludność małego miasta
t. 3, s. 836-837: 1.a. miejsce, gdzie ś. nowi mieszkańcy usadowili, kolonja --; b. miejsce zajęte przez mieszkańców, większe od wsi a mniejsze do miasta --; c. [Osiedle] grunt, na którym osadzano chłopa; sadyba, zagroda włościańska
«dawny zakład, w którym się wyprażało z drewna smołę»
s. XXVI: In Folge der Kreiseintheilung von 1816 wurde auch die Sprengel der Superintendenturen mehr nach den Kreisgrenzen festgesetz und zwar --.